cognitieve vaardigheden

Wat is geheugen?

De werking van ons geheugen is zeer complex. Zoals voor de meeste onderwerpen in de psychologie geldt, kan het geheugen alleen op een indirecte manier bestudeerd worden. Dat houdt in dat we, om meer over de werking van het geheugen te weten te komen, niet simpelweg naar de hersenen op zich kunnen kijken. We zullen input moeten geven, die vervolgens door de hersenen verwerkt wordt. Aan de hand van de reacties op die input kunnen we conclusies trekken over de werking van het geheugen.

Een model

Op deze manier is veel over de werking van het menselijk geheugen ontdekt. Omdat er sprake is van complexe mechanismen en verhoudingen, worden vaak modellen gebruikt om te begrijpen en beschrijven hoe het menselijk geheugen werkt. Deze modellen zijn een versimpeling van hoe het in werkelijkheid werkt. Ze kunnen ons echter wel helpen om geheugenprocessen te begrijpen. Eén van de meest gehanteerde modellen is het “modal memory model”, dat het geheugen opdeelt in verschillende modules. Een schematische weergave van dit model is te zien in Figuur 1. Volgens dit model zijn er drie soorten geheugen te onderscheiden, namelijk het sensorische geheugen, het korte duurgeheugen (ook wel korte termijngeheugen of werkgeheugen genoemd) en het lange duurgeheugen (ofwel lange termijngeheugen). De drie soorten geheugen binnen dit model zijn niet te beschrijven als verschillende onderdelen van de hersenen, maar kunnen gezien worden als verschillende functies van het geheugen.

 

modal memory model
Figuur 1: Het modal memory model

In het sensorisch geheugen wordt de informatie die binnenkomt in ons zenuwstelsel heel kort (minder dan een seconde) vastgehouden. Daarna vervaagt de herinnering snel. Onze waarnemingen laten als het ware een spoor achter in ons zenuwstelsel. Wanneer iemand bijvoorbeeld boos zegt dat je niet aan het luisteren bent, kunnen we vaak de laatste paar woorden herhalen hoewel we inderdaad niet veel aandacht besteedden aan zijn verhaal. Ook dingen die we zien, voelen of ruiken worden heel kort opgeslagen, maar vervagen erg snel. In principe zijn we ons niet bewust van de informatie die binnenkomt in het sensorische geheugen, behalve wanneer de informatie doorgegeven wordt aan het korte duurgeheugen.

Het korte duurgeheugen zorgt ervoor dat we informatie voor een korte periode (maximaal twintig seconden) vast kunnen houden in ons geheugen. Wanneer informatie in het korte duurgeheugen komt, worden we ons bewust van de waarneming. Ook voor het korte duurgeheugen geldt, dat de informatie na verloop van tijd vervaagt. Wanneer we bijvoorbeeld een telefoonnummer opzoeken in het telefoonboek, onthouden we dat heel kort en toetsen het in op de telefoon, waarna we het nummer direct vergeten.

Naast het kortdurend vasthouden van informatie, kan de informatie ook bewerkt worden. Dit gebeurt bijvoorbeeld wanneer we informatie vergelijken, beredeneren of ermee rekenen. Informatie uit het lange duurgeheugen kan worden opgehaald wanneer dit nodig is voor de bewerking van de informatie in het korte duurgeheugen. Denk bijvoorbeeld aan het uitrekenen van de som “8+9=…”. Wanneer de som binnenkomt in het korte duurgeheugen worden de “8”, de “+” en de “9” kort vastgehouden in het geheugen. Vervolgens wordt informatie uit het lange duurgeheugen opgehaald om de som uit te rekenen. Dit kan bijvoorbeeld de betekenis van het plusteken zijn (de cijfers die aan beide kanten van het teken staan moeten bij elkaar geteld worden), of de kennis van het optellen van dubbeltallen (8 en 8 is 16). Vervolgens wordt de vastgehouden informatie bewerkt: de getallen worden bij elkaar opgeteld, door gebruik te maken van de opgehaalde informatie over het plusteken en dubbeltallen.

De hoeveelheid informatie die we gelijktijdig kunnen vasthouden in ons korte duurgeheugen is beperkt. Volwassenen kunnen ongeveer zeven informatie-eenheden in hun korte duurgeheugen vasthouden. Bij kinderen is het geheugen nog volop in ontwikkeling. Daarom kunnen zij meestal minder informatie-eenheden vasthouden dan volwassenen. Maar de hoeveelheid informatie die ons korte duurgeheugen passeert in een half uur tijd is erg groot: omdat de informatie kort wordt vastgehouden en snel vervaagt, komt er snel ruimte voor nieuwe informatie vrij. Omdat we ons bewust zijn van de informatie in ons korte duurgeheugen, kunnen we het vasthouden en bewerken van informatie bewust sturen. Op deze manier kunnen we invloed uitoefenen op ons geheugen.

Wanneer we informatie voor lange tijd opslaan, gebeurt dit in het lange duurgeheugen. Het lange duurgeheugen is (bijna) onbeperkt van capaciteit: het zal nooit “vol” raken, zoals dat wel het geval is bij bijvoorbeeld een harddisk van een computer. Alle kennis die we hebben ligt opgeslagen in het lange duurgeheugen: van hoe we een bepaalde letter moeten schrijven tot de bewegingen die we moeten maken om te zwemmen en van de herinnering aan de stem van onze moeder tot de smaak van appels. Gelukkig zijn we ons niet continu bewust van deze kennis: alleen wanneer de informatie wordt opgehaald door het korte duur geheugen, worden we ons ervan bewust. De informatie in het lange duurgeheugen kan daarom worden gezien als ‘slapende’ informatie: het komt niet uit zichzelf in ons bewustzijn, maar alleen dan wanneer het opgehaald wordt door het korte duurgeheugen. Wanneer we bijvoorbeeld een hap uit een appel nemen en proeven hoe hij smaakt, kunnen we de smaak vergelijken met de herinnering aan de smaak van appels die we eerder gegeten hebben. We kunnen op basis van die informatie concluderen of de smaak overeenkomt of afwijkt, misschien omdat de appel rot is.

Bovenstaande beschrijft globaal de werking van het sensorische geheugen, het korte duurgeheugen en het lange duurgeheugen. Het korte duurgeheugen en het lange duurgeheugen kunnen op hun beurt weer verdeeld worden in verschillende onderdelen. Ook hierbij geldt dat we niet spreken van onderdelen van de hersenen, maar verschillende functies van een bepaald soort geheugen.

Doseren van informatie is een van de manieren om je geheugen optimaal te benutten. Dit was voor nu wel even voldoende theorie. Dus over de onderdelen van het korte duurgeheugen en het lange duurgeheugen later meer!

 

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s