cognitieve vaardigheden

Het korte duurgeheugen (werkgeheugen)

Het korte duurgeheugen zorgt ervoor dat we informatie voor een korte periode (maximaal twintig seconden) vast kunnen houden in ons geheugen. Na verloop van tijd vervaagt de informatie in het korte duurgeheugen. Wanneer we bijvoorbeeld een telefoonnummer opzoeken in het telefoonboek, onthouden we dat heel kort en toetsen het in op de telefoon, waarna we het nummer direct vergeten.

baddeley model
Figuur 1: Het werkgeheugenmodel van Baddeley

Volgens het model van Baddeley (zie Figuur 1) kan het korte duurgeheugen worden opgedeeld in drie onderdelen, namelijk de fonologische lus, het visueel-ruimtelijk schetsblok en de centrale verwerking. De fonologische lus en het visueel-ruimtelijk schetsblok worden ook wel de “slaafsystemen” genoemd. De centrale verwerkingscomponent stuurt beide systemen aan. Een hoop theorie in een paar zinnen… Hoe kunnen we dat begrijpen?

De fonologische lus staat ook wel bekend als het verbale werkgeheugen. Het is het gedeelte van het korte duurgeheugen dat verbale informatie vasthoudt. De capaciteit van de fonologische lus wordt bepaald door het aantal informatie-eenheden dat een persoon in gedachten kan houden en direct kan reproduceren. De meeste mensen ervaren dit als het in gedachten herhalen van de informatie, ook wel “innerlijke spraak” genoemd. In gedachten worden de stukjes informatie opgenoemd. Denk bijvoorbeeld nog eens aan het vorige week genoemde voorbeeld van het telefoonnummer dat wordt opgezocht en ingetoetst op de telefoon. De tijd die verstrijkt tussen het kijken in het telefoonboek en het intoetsen van het nummer op de telefoon wordt door de meeste mensen overbrugd door het nummer steeds in gedachten op te noemen, totdat het is ingetoetst en kan worden ‘vergeten’.

Zoals eerder gezegd: de capaciteit van het korte duurgeheugen (ofwel het maximale aantal stukjes informatie dat iemand tijdelijk kan opslaan) is beperkt. Dat geldt dus ook voor de fonologische lus. Hiervoor geldt dat de capaciteit wordt bepaald door hoe snel iemand die informatie-eenheden kan uitspreken. Het aantal eenheden dat kan worden vastgehouden is ongeveer gelijk aan het aantal eenheden dat kan worden uitgesproken binnen twee seconden. Dat betekent dat mensen die snel kunnen praten, beschikken over een fonologische lus met een grote capaciteit. Het lijkt erop dat de stukjes informatie in de fonologische lus worden verwerkt op basis van hoe ze klinken, niet op basis van betekenis.

Het visueel-ruimtelijk schetsblok of visueel-ruimtelijk werkgeheugen gebruiken we voor het kort vasthouden en bewerken van visuele informatie. Daarbij kan gedacht worden aan visuele patronen als letters of figuren, maar ook aan voorwerpen in de wereld om ons heen als de inrichting van een kamer of de positie en het uiterlijk van andere mensen om ons heen. We kunnen ons voorstellen hoe deze informatie in de hersenen wordt verwerkt door te denken aan het in gedachten bekijken van een plaatje. Dit gebeurt bijvoorbeeld wanneer we iemand vragen het gezicht van zijn beste vriend te beschrijven of een tekening te maken van de eigen slaapkamer.

De centrale verwerkingscomponent staat boven de fonologische lus en het visueel-ruimtelijk schetsblok. Dat betekent onder andere dat deze component de informatie uit het sensorische geheugen (zie de blog van vorige week) selecteert die belangrijk genoeg is om toe te laten tot het bewustzijn en dus tot het korte duur geheugen. Wanneer we bijvoorbeeld in een ruimte zitten met een tikkende klok, zal het geluid dat de klok maakt en binnenkomt in het sensorische geheugen door de centrale verwerkingscomponent niet worden toegelaten tot het korte duur geheugen. Een gil op de gang is daarentegen een veel belangrijker stimulus: het kan gevaar betekenen. Daarom zal de centrale verwerkingscomponent dergelijke informatie toelaten tot het korte duurgeheugen, zodat men zich ervan bewust wordt en kan reageren. Wanneer informatie binnenkomt in het korte duurgeheugen stuurt de centrale verwerkingscomponent de informatie door naar de fonologische lus of het visueel-ruimtelijk schetsblok, afhankelijk van de aard van de informatie. Zo zal de verbale instructie van een leerkracht worden verwerkt door de fonologische lus en de vorm van Nederland op een landkaart door het visueel-ruimtelijk schetsblok.

Daarnaast haalt de centrale verwerkingscomponent informatie op uit het lange duurgeheugen, wanneer dat nodig is voor de bewerking van de informatie in het korte duur geheugen. Eerder is al het voorbeeld gegeven van het berekenen van een som, waarvoor informatie uit het lange duur geheugen moet worden opgehaald.

De derde taak van de centrale verwerkingscomponent is het selecteren van informatie die belangrijk genoeg is om op te slaan in het lange duurgeheugen. Het is nog niet helemaal duidelijk hoe dit precies gebeurt. Eén mogelijkheid is dat informatie die vaak wordt herhaald in het korte duurgeheugen, wordt opgeslagen in het lange duurgeheugen. Het veelvuldig herhalen van informatie op één moment blijkt daarbij minder effectief dan het herhalen met tussenpozen. In de praktijk is het daarom beter om het leren van bijvoorbeeld topografie voor een proefwerk te verspreiden over meerdere sessies, in plaats van de avond van te voren heel lang en intensief te studeren op de plaatsnamen. Alleen herhalen is echter geen garantie voor het onthouden van de informatie. Een tweede mogelijkheid is daarom dat de centrale verwerkingscomponent alleen die informatie in het lange duurgeheugen toelaat die voor ons van betekenis is in het dagelijks leven. De fietsroute van school naar huis is een voorbeeld van informatie die belangrijk is om op te slaan in het lange duurgeheugen. Welke soorten bomen langs die route staan is interessant, maar van veel minder waarde in het dagelijks leven. Daarom wordt deze informatie minder snel toegelaten tot het lange duurgeheugen.

En het lange duurgeheugen? Dat komt volgende week.

Een gedachte over “Het korte duurgeheugen (werkgeheugen)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s