cognitieve vaardigheden

Werkgeheugen interventies in de praktijk

Er is veel geschreven over geheugen, executieve functies, en waar het mis kan gaan. Maar wat kunnen we hieraan doen in de onderwijspraktijk? Is altijd ingrijpen door een (neuro-)psycholoog of orthopedagoog noodzakelijk, wanneer het geheugen een belemmering lijkt te vormen bij het leren? Persoonlijk vind ik het een meerwaarde als juist binnen het onderwijs aandacht besteed kan worden aan deze vaardigheden. Het wetenschappelijk onderzoek naar interventies gericht op geheugenproblemen wijst er namelijk op, dat interventies die los staan van het leren in de praktijk, in zeer beperkte mate effectief zijn voor het leren van schoolse vaardigheden. Eerder gaf ik daarvan al een voorbeeld: de werkgeheugentraining bij kinderen met dyslexie (Werkgeheugentraining bij kinderen met dyslexie). Uiteindelijk is ons doel natuurlijk dat het leren van schoolse vaardigheden verbetert! De “neuropsychologische” kijk op leren is echt niet voorbehouden aan psychologen en orthopedagogen. De vertaalslag naar het onderwijs is soms wel wat lastig. Maar wanneer we voorzichtig zijn en de onderzoeksuitkomsten juist interpreteren, kunnen we daaruit belangrijke aandachtspunten voor het onderwijs halen. Deze aandachtspunten zijn met name van toepassing op leerlingen bij wie het leren stagnaties vertoont, maar kunnen ook heel bruikbaar zijn om het reguliere leerproces te optimaliseren.

Aandachtspunten ten aanzien van werkgeheugen

Eerder hebben we gezien hoe het werkgeheugen werkt (Het korte duurgeheugen (werkgeheugen)). We hebben gezien dat de informatie in het werkgeheugen maar tijdelijk beschikbaar is, en dat er een maximale hoeveelheid informatie is die je vast kunt houden. Die hoeveelheid informatie is voor iedereen verschillend, en zal voor leerlingen met een zwak werkgeheugen dus wat kleiner zijn.

Bij leerlingen met een zwak werkgeheugen kan het dus voorkomen dat ze de instructie in de klas niet volledig meekrijgen. Het helpt hen als de instructie een keer wordt herhaald, en als het tempo van de instructie wat wordt verlaagd. Daarnaast helpt het, als de instructie via verschillende modaliteiten gegeven wordt (bijvoorbeeld de auditieve instructie ondersteunen met visuele informatie, of andersom). Het voordeel van visuele informatie is, dat het langer beschikbaar gemaakt kan worden. Auditieve informatie is verdwenen zodra de instructie voorbij is. Geheugensteuntjes kunnen dus auditief gegeven worden, door een individuele leerling nog even ergens aan te helpen herinneren, of door de leerling te koppelen aan een maatje met een sterk werkgeheugen tijdens het uitvoeren van een opdracht. Maar visuele geheugensteuntjes zijn ook erg aan te raden, bijvoorbeeld in de vorm van een stappenschema, een to-do lijstje of pictogrammen. Het kan helpen om een leerling met werkgeheugenproblemen vooraan in de klas te laten zitten, zodat de leerkracht het snel door heeft als ondersteuning nodig is.

Tijdens het zelfstandig werken speelt het werkgeheugen ook een grote rol: voor het leren is het nodig dat de opdracht gelezen en begrepen wordt, informatie uit het lange duurgeheugen wordt gehaald, een plannetje gemaakt wordt voor de aanpak van de taak, en de informatie bewerkt wordt tot een antwoord op de opdracht. Ten eerste is focus daarbij van belang: een prikkelarme ruimte, waarbij alle benodigde materialen voorhanden zijn. Er zijn leerlingen die baat hebben bij een continue, bekende en lage mate van prikkeling tijdens het werken. Het werkgeheugensysteem in de hersenen blijft daardoor op een regelmatig niveau actief. Het kan daarom helpen om rustige, bekende muziek te draaien tijdens het werken, een wiebelkussen te gebruiken, te “droedelen” of te prutsen met een tangle. Ten tweede kan het vooraf maken van een plan met stapjes die genomen moeten worden om de taak te maken, het werkgeheugen ook ontlasten. Het werkgeheugen hoeft dan niet steeds vooruit te denken en te controleren of de taak nog steeds goed gaat. In eerste instantie zal zo’n plan onder begeleiding gemaakt moeten worden, maar de leerling zal dit steeds zelfstandiger kunnen. Ten derde geldt altijd voor leren dat voldoende zuurstof in de ruimte een must is: wanneer je de hersenen aan het werk zet (en dat doe je als je het werkgeheugen flink belast), verbruiken ze veel meer zuurstof dan normaal.

In het kort: wat kun je doen om het werkgeheugen van leerlingen te ontlasten?

  • herhaal de instructie;
  • vertraag de instructie;
  • geef de instructie in verschillende modaliteiten;
  • zorg voor een prikkelarme omgeving of een optimaal niveau van prikkeling;
  • ondersteun met het maken van een plan;
  • zorg voor voldoende zuurstof.

En wat kun je doen om het lange duurgeheugen te ondersteunen bij het leren? Daarover volgende keer meer!

 

2 gedachten over “Werkgeheugen interventies in de praktijk

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s